Historia Muzeów Watykańskich

Już przed południem długa kolejka, która wije się wzdłuż ufortyfikowanych murów Watykanu, dotarła do ulicy Leo IV. Pomimo tego, żeposuwamy się z pewną prędkością, kolejka nie wykazuje żadnych oznak zmniejszania się: nowi turyści – twarze i języki z całego świata – grzecznie czekają na swoją kolej, by wejść do sanktuarium sztuki, jakim są Muzea Watykańskie.

Kolekcje i trasy zwiedzania poza Kaplicą Sykstyńską

Błędnie utożsamiane przez turystów „przelotnych” z pokojami Rafaela i freskami Michała Anioła w Kaplicy Sykstyńskiej, w rzeczywistości Muzea Watykańskie oferują kilometry różnorodnych tras historycznych, artystycznych i kulturowych oogromnym znaczeniu: od sztuki egipskiej po grafikę współczesną, poprzez rzeźbę starożytną, malarstwo włoskie ostatnich siedmiuset lat, a także, czemu nie, papieskie powozy. Zgromadzone tłumy zwiedzających zmierzają zdecydowanie w stronę Kaplicy Sykstyńskiej, rzadko dając się skusić na jakiś nieprzewidziany objazd, ale jeśli tak się stanie, szczęśliwy turysta będzie mógł w spokoju podziwiać Pinakotekę, zatrzymać się przed arcydziełami Giotta, Leonarda i Caravaggia lub zwiedzić niemalw całkowitej samotności kolekcję sztuki etruskiej, jedną z najważniejszych na świecie ze względu na jej bogactwo i kompletność.

Od Juliusza II do Dziedzińca Belvedere

Historia Muzeów Watykańskich jest nierozerwalnie związana z dwoma czynnikami: wolą kolejnych papieży na przestrzeni ostatnich pięciuset lat oraz architektonicznymi perypetiami Pałaców Watykańskich. Istotne prace związane z rozbudową i modernizacjąkompleksu sięgają połowy XV wieku, kiedy to Watykan stał się oficjalną rezydencją papieża, i trwały przez cały wiek wraz z założeniem Biblioteki Watykańskiej oraz budową Kaplicy Sykstyńskiej.Pierwsza przestrzeń zaprojektowana specjalnie do ekspozycji dzieł sztuki była przedmiotem gorącego pragnienia Juliusza II: w 1503 roku papież zlecił architektowi Donato Bramante przeprowadzenie znacznych prac, w tym budowę imponującego Dziedzińca Belvedereoraz przylegającego do niego Dziedzińca Posągów. Po bokach tego ostatniego, w dużych niszach, eksponowano papieską kolekcję rzeźb starożytnych, w której znalazły się takie arcydzieła jak Laokoont i Apollo z Belwederu. Otwarty dla artystów, literatów i miłośników świata klasycznego Dziedziniec Rzeźb był zatem pierwszą salą tego, co dziś znamy pod nazwą Muzeów Watykańskich.

Rozwój zbiorów w XVIII i XIX wieku

W okresie między XVIII a XIX wiekiem nastąpił znaczny wzrost zbiorów, w czasach, które można by nazwać „gorączką marmuru” – archeologiczną wersją gorączki złota, napędzaną tym samym niepohamowanym pragnieniem gromadzenia. Potrzeba ochrony niezwykle bogatego dziedzictwa artystycznego, poważnie zagrożonego przez nielegalne wykopaliska i nielegalny eksport, skłoniła papieży do utworzenia nowych przestrzeni muzealnych dla starożytnych rzeźb, takich jak Museo Pio Clementino i Museo Chiaramonti założone przez Antonio Canovę.Nie zabrakło również surowych przepisów: na przykład edykt kardynała Pacca z 1820 r. regulował wykopaliskaarcheologiczne i gwarantował zbiorom publicznym swego rodzaju prawo pierwokupu w odniesieniu do odkrytych znalezisk. Dzięki wdrożeniu tych przepisów szeroko zakrojone kampanie wykopaliskowe prowadzone na początku XIX wieku w południowej Etrurii, wówczasstanowiącej integralną część Państwa Kościelnego, dostarczyły cennych materiałów do Muzeum Etruskiego Gregoriańskiego, które zostało otwarte w 1837 roku.Wkrótce potem, w 1839 roku, w następstwie zainteresowania, jakie wzbudziły w całej Europie wyprawy wzdłuż Nilu oraz badania pisma hieroglificznego przeprowadzone przez Francuza Champolliona, otwarto również Muzeum Egipskie Gregoriańskie.

Reorganizacja i współczesne zbiory po 1870 roku

Po utracie jurysdykcji terytorialnej Państwa Kościelnego w 1870 roku, a tym samym możliwości sprawowania kontroli ochronnej, Muzea Watykańskie zajęły się głównie reorganizacją dziedzictwa zgromadzonego przez wieki. Otwarcie obecnej Pinakoteki, zainaugurowanej w 1932 roku, sięga właśnie tego okresu. Uwaga poświęcona światu misyjnemu oraz współczesnej funkcji ewangelizacyjnej Kościoła doprowadziła również do powstania w XX wieku kolekcjio specyficznym charakterze, takich jak Muzeum Misyjno-Etnologiczne oraz Kolekcja Sztuki Współczesnej.

Kaplica Sykstyńska: spektakularny finał

Niezależnie od wybranej trasy, zwiedzanie Muzeów Watykańskich kończy się w spektakularny sposób: przechodząc przez małe drzwi, wchodzi się do imponującej przestrzeni Kaplicy Sykstyńskiej, sanctum sanctorum malarstwa włoskiego renesansu. Zbudowanaprzez Sykstusa IV i ozdobiona freskami najbardziej cenionych artystów drugiej połowy XV wieku, kaplica jest powszechnie znana przede wszystkim dzięki freskom Michała Anioła.

Wzrok wędruje z zachwytem od jednej sceny do drugiej, przedstawiającej historie Mojżesza i Chrystusa, namalowane na ścianach przez Perugino iBotticellego, i zatrzymuje się na długo na monumentalnych postaciach w stylu Michała Anioła, namalowanych freskami na sklepieniu, które po niedawnej renowacji odzyskały niezwykłe opalizujące kolory z dawnych czasów. Niestety, groźny Chrystus namalowany przez Michała Anioław „Sądzie Ostatnim” nie zdołał narzucić należnej ciszy wśród wielu, zbyt wielu turystów, którzy codziennie tłoczą się w słynnej kaplicy.