Wystawa poświęcona Pawłowi VI i Jacques'owi Maritainowi w Muzeach Watykańskich

Wystawa poświęcona Pawłowi VI i Jacques'owi Maritainowi w Muzeach Watykańskich Wystawa poświęcona Pawłowi VI i Jacques'owi Maritainowi w Muzeach Watykańskich

Rankiem 12 czerwca 2025 r. odbył się pokaz prasowy udoskonalonej wystawy „Paweł VI i Jacques Maritain: Odnowa sztuki sakralnej między Francją a Włochami (1945–1973)”. Z okazji Jubileuszowego Roku 2025 Muzea Watykańskie oddają hołd znanemu francuskiemu filozofowi Jacques'owi Maritainowi i jego bliskim związkom ze św. Pawłem VI oraz światem sztuki. Wystawa została przygotowana przez Micol Forti, kierowniczkę Kolekcji Sztuki Nowoczesnej i Współczesnej Muzeów Watykańskich, i znajduje się w samym sercu ekspozycji sztuki współczesnej, w połowie drogi między Komnatami Rafaela a Kaplicą Sykstyńską.

Wystawa stanowi wielowymiarową okazję do uczczenia kilku ważnych rocznic, w tym 80. rocznicy mianowania Jacques'a Maritainana stanowisko ambasadora Francji przy Stolicy Apostolskiej w 1945 r., niemal równoczesnego powstania Centrum Kultury św. Ludwika Francuskiego, 60. rocznicy zakończenia Soboru Watykańskiego II w grudniu 1965 r. oraz inauguracji Kolekcji Sztuki Religijnej przez papieża Montiniego w czerwcu 1973 r. W wystawę zaangażowanych jest kilka instytucji, w tym Muzea Papieskie, Ambasada Francji przy Stolicy Apostolskiej, Centrum Kultury św. Ludwika Francuskiego/Institut français – Centre Saint-Louis oraz Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka w Strasburgu.

W centrum tego wyjątkowego partnerstwa znajduje się postać Jacques'a Maritaina (1882–1973). Został on zaproszony do Rzymu przez Charles'a de Gaulle'a w latach 1945–1948, podczas których pełnił funkcję ambasadora Francji przy Stolicy Apostolskiej. W tym okresie zacieśnił przyjaźń z Giovannim Battistą Montinim, którego po raz pierwszy spotkał w Paryżu w 1924 roku. Relacje te trwały długo po zakończeniu kariery dyplomatycznej Maritaina i pozostały silne podczas Soboru Watykańskiego II. Neo-tomistyczna myśl Maritaina przyczyniła się do powstania założeń soborowych, skupiających się na relacjach między sztuką a wiarą oraz między światem kultury a katolicyzmem. Było to zgodne z wizją „humanizmu integralnego” Soboru.

Maritain i jego żona Raïssa, z domu Oumançoff, którą poznał na Sorbonie i poślubił w 1904 roku, zostali wprowadzeni w chrześcijaństwo pod wpływem intelektualnych przyjaciół, takich jak Charles Péguy i Léon Bloy. Ostatecznie przyjęli wiarę katolicką po intensywnej podróży, której kulminacją był chrzest w czerwcu 1906 roku.

W pierwszej połowie XX wieku Maritainowie stworzyli wpływowe międzynarodowe środowisko, które miało kluczowe znaczenie dla refleksji nad chrześcijaństwem. W skład tej grupy wchodzili filozofowie, przywódcy kościelni, artyści, poeci i intelektualiści z różnych środowisk, m.in. Paul Claudel i Jean Cocteau.

Z biegiem czasu Maritainowie zgromadzili imponującą kolekcję dzieł sztuki, które otrzymali w prezencie od swoich licznych przyjaciół artystów. Niektóre z nich trafiły do kolekcji sztuki religijnej Muzeum Watykańskiego. Filozof i członkowie „Cercle d'études Jacques et Raïssa Maritain” podarowali te dzieła Pawłowi VI wraz z innymi pracami przekazanymi przez samych artystów w ramach wsparcia ważnego projektu papieża, zainaugurowanego w czerwcu 1973 roku.

Do najważniejszych artystów należeli Maurice Denis, Émile Bernard i Gino Severini, których dzieła dla szwajcarskich kościołów promował kardynał Charles Journet; Georges Rouault, prawdopodobnie najbardziej ukochany interpretator Maritaina; Marc Chagall, bliski przyjaciel Raïssy, którego opowiadania ożywiała niezwykła wrażliwość żydowskiego folkloru; Był też Henri Matisse, którego arcydzieło sztuki totalnej znajduje się w kaplicy w Vence, oraz William Congdon, amerykański artysta inspirowany autentycznym mistycyzmem, którego Maritain poznał w latach poprzedzających sobór. Wszyscy ci artyści byli postaciami o absolutnej głębi, które przyczyniły się do refleksji nad poszukiwaniem nowych form i nowych ścieżek dla współczesnej sztuki sakralnej.

Wystawa prezentuje również postać dominikanina Marie-Alaina Couturiera. Był on ważną postacią odnowy sztuki sakralnej we Francji i przewodził ruchowi, który pod wieloma względami był przeciwny poglądom Maritaina. Włączenie Couturiera do wystawy symbolizuje otwartość Pawła VI na postępowe myśli dominikanów.

Wystawa: Paweł VI i Jacques Maritain: odnowa sztuki sakralnej między Francją a Włochami (1945-1973)
Miejsce: Salette della Torre Borgia, Muzea Watykańskie
Czas trwania: 13czerwca – 20 września 2025 r
Wstęp: bezpłatny , w cenie biletu wstępu do muzeów
Wśród artystów prezentowanych na wystawie znajdują się: Maurice Denis, Emile Bernard, Gino Severini, Georges Rouault, Marc Chagall, Henri Matisse, William Congdon
GODZINY OTWARCIA: Poniedziałek – sobota: 8:00 – 20:00 (ostatnie wejście o 18:00)
Ostatnia niedziela miesiąca (z wyjątkiem 29 czerwca): 9:00–14:00 (ostatnie wejście o 12:30)
Niedziele i święta: nieczynne

Paweł VI i Jacques Maritain: odnowa sztuki sakralnej między Francją a Włochami (1945-1973)

Wystawa „Paweł VI i Jacques Maritain: Odnowa sztuki sakralnej między Francją a Włochami (1945-1973)” będzie okazją do uczczenia wielu rocznic w jubileuszowym roku 2025. Należą do nich 80. rocznica mianowania Jacques'a Maritaina ambasadorem Francji przy Stolicy Apostolskiej w 1945 r. i niemal równoczesne utworzenie Kolegium św. Ludwika dla Francuzów, 60. rocznica zakończenia Soboru Watykańskiego II w grudniu 1965 r. oraz inauguracja Kolekcji Sztuki Religijnej Współczesnej, której utworzenie zlecił Paweł VI w czerwcu 1973 r. Już same te rocznice świadczą o historycznej wartości, jaką wystawa oferuje zwiedzającym muzea papieskie. Ze względu na szeroki zakres tematyki wystawa wymagała dokonania wyboru opartego na niektórych kluczowych momentach i punktach. W tym kontekście z przyjemnością wspominam publikację materiałów z konferencji Les Maritain et Rome, zorganizowanej przez ambasadę Francji przy Stolicy Apostolskiej. Konferencja odbyła się w dwóch edycjach, w 2023 i 2024 roku. Poświęcono na niej wiele miejsca różnym aspektom „wszechświata Maritaina”.

W pierwszej połowie wieku Maritain i jego żona Raïssa (z domu Oumancoff) stworzyli intensywne międzynarodowe środowisko, które było kluczowym momentem w refleksji nad chrześcijaństwem w XX wieku. Środowisko to zyskało nowy impuls, gdy Maritain został ambasadorem Francji przy Stolicy Apostolskiej i przeniósł się do rezydencji Palazzo Taverna w Rzymie w latach 1945–1948. Tam zacieśnił przyjaźń z Monsignorem Giovannim Battistą Montinim, który został papieżem Pawłem VI.

Jego relacje z papieżem trwały długo po zakończeniu kariery dyplomatycznej i pozostały aktywne podczas Soboru Watykańskiego II. Neo-tomistyczna myśl Maritaina przyczyniła się do skupienia Soboru na relacjach między sztuką a wiarą oraz między światem kultury a katolicyzmem, zgodnie z jego koncepcją „humanizmu integralnego”. Z biegiem czasu Maritainowie zgromadzili kolekcję dzieł sztuki podarowanych im przez wielu przyjaciół artystów. Część z nich trafiła do Kolekcji Sztuki Nowoczesnej i Współczesnej Muzeów Watykańskich, gdy filozof i „Cercle des études Jacques et Raïssa Maritain” podarowali je Pawłowi VI na początku lat 70. Inne dzieła zostały podarowane przez samych artystów i wyraźnie nawiązują do ich relacji z Maritainami. Dzieła te stanowią ważne uzupełnienie kolekcji watykańskiej, ponieważ potwierdzają wzajemny szacunek między Montinim a Maritainem i podkreślają natychmiastowe zrozumienie projektu Pawła VI przez Maritaina. Filozof był jedną z teoretycznych sił napędowych projektu.

Projekt papieża Montiniego miał wyraźne konotacje, które były jeszcze bardziej inkluzywne i otwarte niż idee Maritaina. Oficjalnie rozpoczął się od apelu do artystów o zlikwidowanie „rozwodu między Kościołem a sztuką współczesną”, który miał miejsce w Kaplicy Sykstyńskiej 7 maja 1964 roku. Pierwsza faza zakończyła się otwarciem kolekcji 23 czerwca 1973 r. Została ona umieszczona w historycznym sercu Muzeów Watykańskich, pomiędzy Apartamentem Borgia a salami prowadzącymi do Kaplicy Sykstyńskiej. Wśród dzieł prezentowanych obecnie w tych samych salach znajdują się prace wielkich artystów, takich jak Maurice Denis, Émile Bernard, Georges Rouault, Chagall, Matisse i Severini. Opowiadają one historie bohaterów tej kulturalnej i duchowej przygody oraz przywołują kluczowe epizody odnowy sztuki sakralnej we Francji, Szwajcarii i Włoszech na przełomie XIX i XX wieku.

Chciałbym wyrazić głęboką wdzięczność Ambasadzie Francji przy Stolicy Apostolskiej, a w szczególności ambasador Florence Mangin, za wsparcie i zachętę dla naszej inicjatywy. Chciałbym również podziękować Centre Culturel Saint-Louis des Français/Institut français – Centre Saint-Louis, Bibliothéque Nationale et Universitaire de Strasbourg, wielebnemu ojcu Augustinowi Laffayowi oraz wszystkim naukowcom zaangażowanym w publikację katalogu za ogromne wsparcie instytucjonalne i nieocenioną pomoc w zlokalizowaniu dokumentów z tego okresu. Chciałbym również podziękować wszystkim pracownikom Muzeów Watykańskich zaangażowanym w przygotowanie wystawy, Biuru Wystaw oraz Departamentowi Sztuki XIX i Współczesnej, którego kuratorem jest Micol Forti. Pani Forti promowała i koordynowała tę inicjatywę wraz ze swoimi cennymi współpracownikami, Francescą Boschetti i Rosalią Pagliarani.

Barbara Jatta Dyrektor Muzeów Watykańskich

Dokument do pobrania

Kontynuuj bez akceptacji
Polityka dotycząca plików cookie

My i wybrane strony trzecie używamy plików cookie lub podobnych technologii do celów technicznych, a za Twoją zgodą także do innych celów określonych w polityce dotyczącej plików cookie. Odmowa zgody może spowodować, że odpowiednie funkcje będą niedostępne. Możesz wyrazić zgodę na używanie tych technologii, klikając przycisk „Akceptuj”. Zamykając to powiadomienie, kontynuujesz bez akceptacji.

Privacy Policy Dowiedz się więcej i dostosuj