Paus Leo XIII bedankte Ricardo Muti voor het uitdrukken van Gods bestaan door middel van schoonheid.

Maestro Riccardo Muti dirigeert concert in Vaticaan

Maestro Riccardo Muti stond vrijdagavond in de Paulus VI-zaal, in aanwezigheid van paus Leo XIV en Vaticaanse functionarissen, aan het podium en dirigeerde het jeugdorkest "Luigi Cherubini" en het koor "Guido Chigi Saracini" van de kathedraal van Siena in een uitvoering van LuigiCherubini's Mis voor de kroning van Karel X(1825).

Het concert, dat werd gehouden ter ere van de paus nu hij zijn eerste kerst als paus nadert, markeerde ook de uitreiking van de Ratzingerprijs 2025 aan de wereldberoemde dirigent.

Verband tussen muziek, geloof en de mens

In zijn toespraak aan het einde van het concert reflecteerde paus Leo op de relatie tussen muziek, geloof en de mens. "Sint-Augustinus noemtmuziek scientia bene modulandi, de kunst om het hart naar God te leiden", zei hij.

"Muziek is een weg om de waardigheid van de mens te begrijpen en iemands roeping te bevestigen", merkte de paus op.

Hij benadrukte het belang van Muti's levenslange toewijding aan de muziek en de dialoog die deze vertegenwoordigt met de Kerk, evenals zijn persoonlijke relatie met Benedictus XVI, die de maestro het Grootkruis van Sint-Gregorius de Grote toekende.

Ter nagedachtenis aan wijlen paus Benedictus zei hij dat Muti's ontmoetingen met kardinaal Ratzinger – van Salzburg en München tot Rome – een gedeeld begrip van muziek als een ruimte voor reflectie en ethische verantwoordelijkheid hebben gevormd.

"Het lijkt dan ook bijzonder passend dat de Ratzingerprijs wordt toegekend aan iemand die heeft weten te behouden wat Benedictus XVI altijd als de kern van de kunst heeft beschouwd: de mogelijkheid om een vonk van Gods aanwezigheid te laten weerklinken door middel van schoonheid", zei hij.

De prijs die vandaag wordt uitgereikt, voegde de paus eraan toe, zet die dialoog voort, "open voor mysterie en gericht op het algemeen welzijn, op harmonie".

Hij benadrukte ook de aanwezigheid van de jonge artiesten en Muti's langdurige inzet voor onderwijs en vorming, waarbij hij opmerkte dat miljoenen kinderen wereldwijd nog steeds geen toegang hebben tot formeel onderwijs.

Om deze reden steunde hij de lancering van het Observatorium voor Ongelijkheid en Toegang tot Onderwijs, aangekondigd tijdens het recente Jubileum van de Onderwijswereld, dat tot doel heeft de inspanningen te coördineren om universele toegang tot onderwijs te waarborgen.

Benedictus, Muti en Mozart

Voorafgaand aan de toespraak van de paus sprak maestro Muti enkele woorden van dankbaarheid uit, waarin hij zijn persoonlijke genegenheid voor de Heilige Vader tot uiting bracht en onthulde dat "ik vanaf het eerste moment van u hield".

Hij hield een korte, geïmproviseerde toespraak waarin hij terugblikte op zijn artistieke carrière, waaronder zijn jaren als muziekdirecteur van het Chicago Symphony Orchestra. Bovenal herinnerde hij zich zijn langdurige relatie met paus Benedictus XVI, "de relatie van een vrome katholiek met een groot paus en een groot theoloog".

Muti zei dat ze bij vele gelegenheden over muziek hadden gesproken, onder meer kort voor de dood van Benedictus, toen de zieke emeritus paus reflecteerde op Mozarts inzicht dat "tussen de noten het oneindige, het mysterie schuilt".

Toen Muti de kamer verliet, zei Benedictus tegen hem: "Ik geloof dat Mozart een van de tastbare uitingen is van Gods bestaan (...) Laat die arme Mozart in vrede rusten!"

Mogen alle kinderen onderwijs en kunst genieten

Aan het einde van het optreden, en vóór de woorden van pater Lombardi en de paus, sprak kardinaal José Tolentino de Mendonça, prefect van het Dicasterie voor Cultuur en Onderwijs en een belangrijke promotor van het evenement, zijn dankbaarheid uit aan de maestro en benadrukte hij de educatieve en spirituele dimensie van de avond.

Hij bedankte Muti voor zijn werk met de jonge musici en zei: "Door hun handen en stemmen hebben we geluisterd naar een mis die niet alleen een partituur voor een hofceremonie is, maar een gebed, een spirituele opstijging."

De kardinaal-prefect benadrukte de rol van de jonge artiesten en zei: "Het is veelzeggend om te zien hoe zij met bekwaamheid, discipline en toewijding optreden."

"Terwijl we vieren wat muziek jonge mensen kan bieden door middel van onderwijs en vorming, kunnen we de dramatische realiteit van de wereld niet negeren: 61 miljoen kinderen kunnen niet naar school en 161 miljoen hebben geen toegang tot secundair onderwijs", bevestigde hij, eraan toevoegend dat "deze cijfers open wonden zijn".

Schoonheid, zo vervolgde hij, "wist de duisternis van de wereld niet uit, maar verlicht haar en geeft ons de moed om haar onder ogen te zien", en het is voor die kinderen die worden uitgesloten, zei hij, dat het concert van vanavond een oproep en een uitnodiging tot actie lanceert, zodat elk kind kan studeren.

Ratzingerprijs promoot spirituele waarden

Voordat hij de paus uitnodigde om de prijs uit te reiken, presenteerde pater Federico Lombardi SJ, voorzitter van de Ratzinger Stichting, de prijs en merkte op dat het werk van Muti een voorbeeld is van de waarden die centraal staan in de missie van de stichting.

"De diepgang van zijn interpretatie van sacrale muziek blijft van invloed op de relatie tussen muziek, de kerk en het geloof", zei hij.

In een reflectie op de relatie tussen maestro Muti en Joseph Ratzinger voegde pater Lombardi toe: "De wederzijdse waardering en harmonie tussen maestro Muti en paus Benedictus XVI, die ook tot uiting komt in hun persoonlijke ontmoetingen, maken het volkomen gepast – en in zekere zin verplicht – om de erkenning toe te kennen die de naam draagt van de theoloog en musicus paus."