W Pałacowej Willi w Gandolfburgu otwarto wystawę poświęconą pamięci El Greco.

Wymieniony poniżej artysta, El Greco, był nowatorskim i oryginalnym malarzem pochodzącym z Krety, który wyróżniał się spośród swoich kolegów po fachu. Urodził się w Kandi, gdzie zaczął malować ikony bizantyjskie, po czym przeniósł się do Wenecji, gdzie wpłynęły na niego światło i kolory dzieł Tycjana i Tintoretta. Ostatecznie przeniósł się do Rzymu, gdzie miał okazję podziwiać wielkie dzieła Rafaela i Michała Anioła, jednak podczas oglądania tych dzieł nie był w stanie w pełni pojąć ich wartości artystycznej.

Poniższy cytat pochodzi od s. Raffaelli Petrini, przewodniczącej Gubernatorstwa Państwa Watykańskiego, która przemawiała podczas inauguracji wystawy zatytułowanej: „El Greco w lustrze: porównanie dwóch obrazów” (El Greco alla Specchio: due dipinti a confronto).

W sobotę 14 marca w Pałacu Apostolskim w Castel Gandolfo w otwarciu wystawy w Muzeach Watykańskich wzięło udział kilku wybitnych mówców. Byli to: pani Barbara Jatta, dyrektor ds. muzeów i dziedzictwa kulturowego; pan Andrea Tamburelli, dyrektor ds. willi papieskich; profesor Leone De Castris (reprezentujący profesora Lucio d’Alessandro, rektora Uniwersytetu Suor Orsola Benincasa w Neapolu) jako delegat sekcji artystycznej tej uczelni; pan Fabrizio Biferali, kurator Działu Sztuki XV i XVI wieku; oraz pani Alessandra Zarelli z Laboratorium Konserwacji Obrazów i Materiałów Drewnianych w Muzeach Watykańskich. Ponadto obecny był również sekretarz generalny Gubernatorstwa, Giuseppe Puglisi-Alibrandi.

Po uroczystości odbył się koncert zatytułowany „Smutek i modlitwa”, podczas którego chór Eos i Orchestra delle Cento Città pod dyrekcją Mirco Roverelli wykonali Stabat Mater Giovanniego Battisty Pergolesiego.

Wystawa ma na celu zaprezentowanie dwóch najważniejszych dzieł tego artysty z Candii we Włoszech. Pierwszym z nich jest niepublikowany obraz olejny (45 cm wysokości/29 cm szerokości) zatytułowany „Odkupiciel”; wisi on na południowej ścianie Sali Ambasadorów w Apartamencie Audiencyjnym Pałacu Apostolskiego. Drugim dziełem jest również obraz przedstawiający św. Franciszka. Jest to tempera na desce (28 cm wysokości/20 cm szerokości) wypożyczona do ekspozycji przez Fundację A. i M.A. Pagliara za pośrednictwem Uniwersytetu Suor Orsola Benincasa w Neapolu we Włoszech; służy ona jako przykład twórczości artysty w kolekcji Frabritzo Biferali. Pan Fabrizio Biferali jest kierownikiem działu sztuki XV i XVI wieku w Muzeach Watykańskich.

Na początku lat 70. Dominico Greco został uwzględniony w katalogu Jose Camona Aznara jako twórca obrazu „Zbawiciel”, przypisywanego El Greco. Katolicki intelektualista i polityk Jose Sanchez de Muniain był właścicielem dzieła, zanim podarował je papieżowi Pawłowi VI 5 czerwca 1967 r. (tempera na desce). Dzieło jest podpisane greckimi wielkimi literami DOMENIKOS THEOTOKOPOULOS EPOIEI i łączy w sobie elementy tradycji bizantyjskiej z przykładami rozwoju artystycznego obecnymi w dojrzałej sztuce włoskiego renesansu.

Z radością witam pana Giuseppe Puglisi Alibrandi, sekretarza generalnego Gubernatorstwa. Witam również dr Barbarę Jattę, dyrektor Muzeów Watykańskich, oraz jej dwóch zastępców. Witam dr Andreę Tamburelli, dyrektora Papieskich Willa.

Kuratorzy wystawy, dr Fabrizio Biferali oraz konserwatorka Alessandra Zarelli;

wyrażam wdzięczność wszystkim zgromadzonym tutaj – dziękuję za przybycie.

Pierwsza wystawa odbyła się w Sali Museo Imperiale di Castel Gandolfo, gdzie prezentowano obraz Correggia „Redemas” (zwany również „Watykańskim”) pochodzący z Pinakoteki Watykańskiej. Od tamtego czasu minęło zaledwie krótkie okres (mniej niż dwa lata), a do tej pory odbyło się już pięć kolejnych wystaw tego rodzaju. Wydarzenia te stanowią okazję do edukacji i nauki poprzez doświadczenie, a także dodatkowego zapoznania się z niektórymi z wielu dzieł sztuki znajdujących się w całym kompleksie muzealnym. Tego typu ekspozycje dają zwiedzającym możliwość doświadczenia i docenienia piękna oraz wyjątkowości każdego eksponatu prezentowanego w muzeum.

Mam już wystarczające doświadczenie, aby udzielić pełnej odpowiedzi na pytanie, jak bardzo jesteśmy zadowoleni z wyników, jakie osiągnęliśmy w odniesieniu do naszych celów. Papieskie wille w Castel Gandolfo stały się ważnym ośrodkiem kulturalnym dla okolicznej społeczności i stanowią znaczącą atrakcję dla pielgrzymów i turystów przybywających z całego świata.

Wystawa, która została dziś zainaugurowana, obejmuje dwa dzieła – zaledwie dwa panele o skromnych rozmiarach – które jednak przekazują znaczące narracje.

Dzieła sztuki przypisywane znanemu artyście z Krety to El Greco. Ten geniusz wyobraźni i talentu urodził się i dorastał w mieście Kandia (Candia), gdzie stworzył większość swoich wczesnych prac, na które składały się głównie ikony w stylu bizantyjskim. El Greco przeniósł się następnie do Wenecji, gdzie nauczył się efektywnie wykorzystywać światło i kolor dzięki dziełom dwóch wielkich weneckich mistrzów, Tycjana i Tintoretta. Jego kolejnym celem podróży był Rzym, gdzie studiował malarstwo u dwóch najsłynniejszych malarzy w historii, Michała Anioła i Rafaela; miał jednak trudności z pełnym zrozumieniem ich dzieł.

Okres, w którym tworzył w Toledo, przypadł na koniec jego kariery i zbiegł się z czasem wielkich wstrząsów religijnych (kontrreformacji). Wśród artystów panowała tendencja do wyrażania indywidualnego poczucia duchowości poprzez sztukę. Przybierało to formę stosowania nowatorskiego i mistycznego stylu, który był sprzeczny z renesansowym ideałem artystycznego realizmu lub wykorzystywaniem starożytności klasycznej lub natury jako podstawy ekspresji artystycznej. W tym celu poświęcił się podkreślaniu sposobu, w jaki poruszało się ciało, oraz uwydatnianiu pionowości malowanych przez siebie postaci. Ten bardzo charakterystyczny styl szybko zyskał uznanie w XIX wieku i stał się inspiracją dla wielu awangardowych dzieł tworzonych przez artystów XX wieku.

Chciałbym skorzystać z okazji, aby złożyć serdeczne podziękowania zarówno profesorowi Lucio D'Alesandro (prezesowi Fundacji Pagliara i rektorowi Uniwersytetu Suor Orsola Benincasa w Neapolu), który podarował jedno z dwóch wspaniałych dzieł prezentowanych tutaj, Święty Franciszek otrzymujący stygmaty – podpisane przez niego i pochodzące z okresu rzymskiego – oraz profesorowi Leone De Castrisowi (przedstawicielowi Sekcji Artystycznej Uniwersytetu) za obecność, mimo że nie mógł uczestniczyć w otwarciu. Jest to wystawa upamiętniająca 800. rocznicę św. Franciszka z Asyżu, który ma dla mnie osobiście ogromne znaczenie i odbywa się w tym roku kalendarzowym.

Kolejnym prezentowanym dziełem sztuki był „Zbawiciel”, który był ostatnio przedmiotem wielu badań i prac konserwatorskich, które dostarczyły wielu interesujących informacji na temat jego nieoczekiwanie skomplikowanej historii, wynikającej z udziału wielu różnych osób w jego tworzeniu. Badania te dostarczają również interesujących spostrzeżeń na temat tego, w jaki sposób artyści ci tworzyli swoje dzieła w swoich pracowniach. „Zbawiciel” pochodzi z 1590 roku, wkrótce po tym, jak El Greco osiadł w Hiszpanii.

Co więcej, dzieło to było publicznie pokazywane w Państwie Watykańskim, dlatego tylko ograniczona część społeczeństwa będzie mogła je oglądać, podczas gdy dzięki naszemu programowi dzieło to będzie mogło być prezentowane publicznie przez cały czas trwania naszej imprezy, upamiętniającej Wielkanoc i Zmartwychwstanie.

Życzę wszystkim związanym z organizacją tego wydarzenia wszystkiego najlepszego. Ponadto składam szczere podziękowania wszystkim uczestnikom z różnych wyznaczonych departamentów Gubernatorstwa, takich jak Ci, którzy wspierają i Ci, którzy rozwijają (tj. Dyrekcja Muzeów i Dziedzictwa Kulturowego, Rozwój Papieskiej Wilii), którzy wszyscy pracowali razem (tj. współpracowali i współdziałali), aby ta wystawa mogła się odbyć i wyrazić ducha współpracy, w którym będziemy nadal budować i promować.

Wyrażam swoją wdzięczność.

Życzę zatem wszystkim przyjemnego dalszego przebiegu wydarzenia, ponownie dziękując wszystkim współpracownikom zaangażowanych departamentów Władz Regionalnych – Dyrekcji ds. Muzeów i Dziedzictwa Kulturowego oraz Dyrekcji ds. Pałaców Papieskich – którzy, działając w skutecznej synergii, z tym duchem współpracy i podejściem zespołowym, które wspólnie staramy się pielęgnować i promować, umożliwili realizację tej wystawy.

Dziękuję.