De Leone-collectie in de Vaticaanse Musea

Aan het einde van het jubileumjaar 2025 openen de Vaticaanse Musea de tentoonstelling "Unstoppable Curiosity" voor het publiek. Meesterwerken uit de twintigste eeuw uit de Leone Piccioni-collectie, het resultaat van een belangrijke nieuwe schenking die de vruchtbare en voortdurende dialoog tussen de instelling en particuliere mecenassen bevestigt.
De tentoonstelling, samengesteld door Micol Forti, directeur van de collectie moderne en hedendaagse kunst van de Vaticaanse Musea, opent op donderdag 13 november 2025 om 17.30 uur in de Salette della Torre Borgia, met meesterwerken uit de collectie van de katholieke intellectueel Leone Piccioni (Turijn 1925-Rome 2018), geschonken aan de Vaticaanse Musea door zijn kinderen Gloria en Giovanni.

Leone Piccioni, schrijver, literair en kunstcriticus, academicus, journalist, directeur en adjunct-directeur-generaal van de RAI, noemde zijn collectie "mijn trots en vreugde, mijn erfgoed". Een omschrijving die goed de diepe band weergeeft die de intellectueel had met elk werk in deze zeer selectieve collectie schilderijen, sculpturen, tekeningen en prenten van 20e-eeuwse meesters.

In een leven rijk aan ontmoetingen, interesses en vriendschappen nam zijn liefde voor hedendaagse kunst een belangrijke plaats in. De belangrijkste schakel tussen Leone en de Italiaanse en internationale kunstwereld was de dichter Giuseppe Ungaretti (Alexandrië 1888 - Milaan 1970), met wie hij in 1948 in Rome afstudeerde en met wie hij een onbreekbare vriendschap bleef onderhouden. Dankzij hem verbreedde Leone zijn horizon en kwam hij in direct contact met vele grote kunstenaars, van Burri tot Morandi, van Guttuso tot Carrà, van Fautrier tot Dorazio. Deze namen zijn aanwezig in de tentoonstelling met geselecteerde meesterwerken die de smaak van Piccioni onthullen. Een smaak die in de loop van de tijd werd verfijnd dankzij zijn groeiende interesse in de gevoeligheid van elke kunstenaar en de relaties die hij met elk van hen opbouwde. Deze speciale relatie ligt aan de basis van deze collectie. Elke zaal vertelt en belicht een specifiek aspect van zijn werk: het belang van menselijke ontmoetingen, de rijkdom van de uitwisselingen in de culturele kringen die Piccioni bezocht en die zijn keuze van werken zouden sturen, de variaties in zijn verfijnde, persoonlijke en nooit voorspelbare smaak. De eerste zaal, Leone en Ungà: een ontmoeting die twee levens overspant, introduceert en kadert het ontstaan van de collectie in de context van de band tussen Piccioni en Ungaretti, de ware bron van inspiratie, en richt zich op enkele van de kunstenaars die zij beiden bewonderden: Maccari, Morandi, Guttuso, Severini en Fautrier. Daarna volgt de zaal gewijd aan 'L'Approdo' en de artistieke omgeving van Forte dei Marmi, waar enkele van de belangrijkste protagonisten van deze twee 'plaatsen' van ontmoeting en uitwisseling worden gepresenteerd, de eerste cultureel, geïdentificeerd met de RAI-krant, eerst radio (1944), daarna drukwerk (1952) en ten slotte televisie (1963); de tweede geografisch, een zomervakantiebestemming voor kunstenaars en intellectuelen van de vorige eeuw.

In de zalen Il gusto di Leone. Tra realismo e interessi sociali (Leone's smaak. Tussen realisme en sociale belangen) en Il gusto di Leone. Visioni originali e spirito della natura (Leone's smaak. Originele visies en de geest van de natuur), wordt het publiek verwelkomd in het hart van Piccioni's kritische zin en esthetische keuzes: de eerste weerspiegelt zijn aandachtige blik op de werkelijkheid, de menselijke conditie en sociale kwesties; de tweede onthult zijn aantrekkingskracht tot 'dingen van de natuur', vertaald in visionaire, poëtische en verfijnde werken van kunstenaars met verschillende stilistische achtergronden, van Manzugrave tot Mafai, van Guarienti tot Morlotti.

Legami e vicinanze (Verbindingen en nabuurschap) is een beperktere ruimte gewijd aan twee Toscaanse kunstenaars die minder bekend zijn bij het grote publiek, maar bijzonder geliefd zijn bij Leone en met hem verbonden zijn door een diepe vriendschap: de beeldhouwer Venturino Venturi en de schilder Mario Marcucci, die de christelijke iconografische traditie herwerkten met een buitengewone en innovatieve gevoeligheid.

De twee zalen , Maestri e amici. Figura, realtà e astrazione (Meesters en vrienden. Figuur, werkelijkheid en abstractie ) en Maestri e amici. Rome in de jaren zestig tonen de breedte van Leone's esthetische horizon en ontlenen hun naam aan een van zijn beroemdste boeken, Maestri e amici (1969), waarin hij vertelt over zijn belangrijkste ontmoetingen met enkele van de leidende figuren uit de cultuur en kunst van de 20e eeuw: Burri, Afro, Capogrossi, Guttuso, Ceroli, Fioroni, Dorazio en Schifano.

Ten slotte is er de laatste zaal, Scritture e visioni (Geschriften en visioenen). Waardevolle boeken, dedicaties en foto's, die teruggrijpen op de band met Ungaretti en een glimp bieden van de kostbaarheid van enkele publicaties die Piccioni tijdens zijn leven verzamelde of cadeau kreeg en die hij bewaarde in de enorme bibliotheek van zijn huis in Rome, die nu gedeeltelijk door zijn kinderen is geschonken aan het Centraal Staatsarchief, samen met zijn correspondentie met intellectuelen en kunstenaars.

De tentoonstelling wil ook een eerbetoon brengen aan Leone Piccioni ter gelegenheid van de honderdste verjaardag van zijn geboorte.